Türkiye'de açacağınız davaya göre ödemeniz gereken mahkeme harcını (dava harcı) ve Harçlar Kanunu'na göre hesaplanan avans yargılama giderlerini (HSK) hesaplayın.
Ücretsiz ve kayıt gerektirmez
Hesapla →
Yasal Faiz ve Gecikme Faizi Nedir?
Türk hukukunda, ödenmeyen borçlar için iki temel kanuni faiz türü bulunur: yasal faiz ve ticari işler gecikme faizi. Yasal faiz, 3095 sayılı Kanun ile düzenlenir ve genel olarak tüm borç ilişkilerinde (kira, ödünç para, tazminat, ücret alacakları vb.) uygulanan standart orandır. Ticari işler gecikme faizi ise, Türk Ticaret Kanunu (TTK) m. 8 ve ilgili mevzuatta tanımlanan "ticari iş" niteliğindeki ilişkilerden doğan borçlar için uygulanan ve genellikle daha yüksek olan bir faiz türüdür. Oranı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından yılda iki kez (Ocak ve Temmuz) belirlenir.
Faiz Nasıl Hesaplanır?
Kanuni faizlerin hesaplanmasında genel kabul görmüş formül basit faiz yöntemidir. Buna göre:
- Günlük Faiz Oranı: Yıllık faiz oranı 365 güne bölünür.
- Faiz Süresi: Faizin işlemeye başladığı tarih (genellikle vade tarihi) ile faizin hesaplandığı tarih arasındaki tam gün sayısıdır.
- Faiz Tutarı: Ana para x (Yıllık faiz oranı / 100) x (Gün sayısı / 365)
Eğer taraflar arasında sözleşmede farklı bir faiz oranı kararlaştırılmışsa, bu oran kanuni oranlardan yüksek değilse (aşırı olmamak kaydıyla) geçerlidir. Ancak, ticari borçlarda önemli bir istisna vardır: Türk Ticaret Kanunu'nun 8. maddesine göre, ticari işlerden doğan borçlar için sözleşmede kararlaştırılan faiz oranı, kanuni gecikme faizi oranından düşük olamaz. Yani, kanuni oran bir taban (asgari) oluşturur. Hesaplayıcımız bu kuralı otomatik olarak uygular. Adli (sivil) borçlarda ise borçlu lehine olan daha düşük bir sözleşme faizi geçerlidir.
Örnek Hesaplama: Ticari Borç (Gecikme Faizi)
Ahmet Bey'in, Mehmet Bey'den 10.000 TL ticari borcu var ve vadesi 15 Ocak 2024'tür. Mehmet Bey, 15 Temmuz 2024'te alacağını talep etmek istiyor. 15 Ocak 2024 tarihinde geçerli olan ticari gecikme faizi oranı, 1 Ocak 2024'ten itibaren %36'dır.
- Ana Para: 10.000 TL
- Gün Sayısı: 15 Ocak - 15 Temmuz = 182 gün
- Günlük Faiz Oranı: %36 / 365 = ~%0.09863
- Faiz Tutarı: 10.000 TL * (%36/100) * (182/365) = 10.000 * 0.36 * 0.49863 ≈ 1.795,07 TL
- Toplam Talep Edilebilecek Tutar: 10.000 TL + 1.795,07 TL = 11.795,07 TL
Örnek Hesaplama: Sivil Borç (Yasal Faiz)
Ayşe Hanım, komşusuna 5.000 TL ödünç vermiş ve 1 Haziran 2023'te geri ödeme vadesi dolmuştur. Komşusu ödemeyi geciktirmiş ve Ayşe Hanım 1 Haziran 2024'te faizle birlikte alacağını hesaplamak istemektedir. Sözleşmede ayrı bir faiz oranı kararlaştırılmamıştır. 2024 yılı için yasal faiz oranı %24'tür.
- Ana Para: 5.000 TL
- Gün Sayısı: 1 Haziran 2023 - 1 Haziran 2024 = 366 gün (2024 artık yıldır)
- Faiz Tutarı: 5.000 TL * (%24/100) * (366/365) = 5.000 * 0.24 * 1.00274 ≈ 1.203,29 TL
- Toplam Talep Edilebilecek Tutar: 5.000 TL + 1.203,29 TL = 6.203,29 TL
Hangi Durumlarda Kullanılır?
Bu hesaplama, alacaklıların borçlulara yazacakları ödeme ihtarnamelerinde (ihbarname), dava dilekçelerinde talep edilecek faiz tutarının belirlenmesinde, kira gecikmelerinde hesaplanacak faizde ve genel olarak her türlü gecikmiş borcun faizinin hesaplanmasında kullanılır. Doğru faiz tutarını hesaplamak, hukuki süreçlerde taleplerinizin geçerliliği açısından önemlidir.
Kira Gecikme Faizi
Kiracı kira ödemesini geciktirdiğinde, kira veren (mal sahibi) geciken tutar üzerinden kanuni faiz talep edebilir. Kira sözleşmesi ticari bir iş değilse (konut kirası gibi) yasal faiz, ticari bir iş ise (işyeri kirası, tacir kiracı) gecikme faizi uygulanır. Bu hesaplayıcı ile geciken kira tutarını ve faizini hesaplayarak, kiracıya gönderilecek bir Kira Gecikmesi İçin İhtarname hazırlayabilirsiniz.
Ticari Alacaklar ve "Ticari İş" Kavramı
Bir işlemin "ticari iş" sayılması için, en az bir tarafın tacir (ticari işletmesi olan) olması veya işlemin bir ticari işletmeyi ilgilendirmesi gerekir. Şirketler (limited, anonim) arasındaki mal veya hizmet satışından doğan alacaklar, toptan ticaret, komisyonculuk, banka işlemleri, sigorta, taşıma sözleşmeleri ve kambiyo senetleri (çek, bono, poliçe) tipik ticari işlerdir. Bu tür alacaklar vadesinde ödenmezse, TCMB'nin belirlediği gecikme faizi uygulanır. Bu faiz oranı genellikle yasal faizden yüksek olduğu için alacaklı lehinedir. Hesaplanan tutar, borçlu şirkete gönderilecek bir Borcun Ödenmesi İçin İhtarname ile resmi olarak talep edilmelidir.
Hesaplama Sonrası Ne Yapmalı?
Faiz tutarını hesapladıktan sonra, borçluya resmi bir ödeme talebi iletmek isteyebilirsiniz. Bunun için Borcun Ödenmesi İçin İhtarname belgesini kullanabilirsiniz. Bu belge ile borç tutarını, faizini, toplamı ve ödeme için tanınan süreyi yazılı olarak bildirirsiniz. İhtarname, dava açmadan önce genellikle gerekli bir adımdır, hak düşürücü süreleri durdurur ve ileride açılacak davada ispat kolaylığı sağlar.
Eğer taraflar arasında yeni bir borç ilişkisi kurulacaksa ve faiz şartları baştan belirlenecekse, Borç Sözleşmesi belgesi ile tüm koşulları netleştirebilirsiniz. Bu sözleşmede, anapara, faiz oranı (ticari işlerde kanuni asgari orana dikkat edilerek), vade ve geri ödeme planı gibi detaylar yer alır.
Kira gecikmesi durumunda ise, Kira Gecikmesi İçin İhtarname belgesi kiracıya yasal yollara başvurmadan önce yazılı bir uyarı göndermenizi sağlar. Bu belge, geciken kira tutarını, hesaplanan faizi ve ödeme için son tarihi içerir.